W skrócie

• Podstawa prawna: art. 50 ust. 1 i ust. 5 rozporządzenia (UE) 2024/1689 (AI Act), stosowane od 2 sierpnia 2026 r.

• Co trzeba zrobić: jasno powiedzieć rozmówcy, że rozmawia z AI, najpóźniej na początku pierwszej interakcji, w przystępny sposób.

• Kogo dotyczy: ustawowy obowiązek spoczywa na dostawcy systemu, ale w praktyce to firma wdrażająca voicebota konfiguruje komunikat i odpowiada za to, czy faktycznie pada.

• Kary: do 15 mln euro lub 3% rocznego obrotu (art. 99 ust. 4); dla MŚP stosuje się niższą z tych kwot.

• Nadzór w Polsce: Komisja Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji (KRiBSI); przepisy o kontrolach i karach zaczynają obowiązywać 28 października 2026 r.

Co dokładnie mówi art. 50 AI Act

Art. 50 ust. 1 AI Act wymaga, by systemy AI przeznaczone do bezpośredniej interakcji z ludźmi były projektowane tak, aby rozmówca wiedział, że ma do czynienia z AI. Voicebot obsługujący infolinię lub kampanię wychodzącą jest takim systemem.

Art. 50 ust. 5 określa formę i moment przekazania informacji. Musi ona być jasna, wyraźna i podana najpóźniej w chwili pierwszej interakcji. Musi też uwzględniać wymogi dostępności, czyli być zrozumiała także dla osób starszych czy z niepełnosprawnościami.

Przepisy te stosuje się od 2 sierpnia 2026 r. Samo rozporządzenie weszło w życie wcześniej, 1 sierpnia 2024 r., a jego obowiązki są wprowadzane etapami.

Wyjątek: gdy to „oczywiste”

Art. 50 ust. 1 zwalnia z obowiązku, gdy dla dostatecznie poinformowanej, uważnej i ostrożnej osoby jest oczywiste, że rozmawia z AI. W przypadku voicebota z naturalnie brzmiącym głosem trudno to wykazać. Ocena „oczywistości” jest subiektywna i może zostać zakwestionowana przez organ nadzoru. Bezpieczniej jest zawsze podawać komunikat.

Kto odpowiada: dostawca czy firma wdrażająca voicebota?

Zgodnie z art. 50 ust. 1 obowiązek przejrzystości przy systemach wchodzących w interakcję z ludźmi spoczywa na dostawcy. Obowiązki podmiotów stosujących z art. 50 ust. 3 i 4 dotyczą innych sytuacji: rozpoznawania emocji, kategoryzacji biometrycznej i deepfake'ów.

W praktyce granica bywa płynna. To firma wdrażająca pisze scenariusz rozmowy i decyduje, czy komunikat w ogóle zostanie włączony. Firma, która sama buduje voicebota na gotowym modelu językowym i wprowadza go do użytku pod własną nazwą, może zostać uznana za dostawcę.

Role warto zapisać wprost w umowie z dostawcą, łącznie z tym, kto odpowiada za konfigurację komunikatu i za skutki aktualizacji systemu.

Kary i nadzór w Polsce

Za naruszenie obowiązków przejrzystości z art. 50 grozi administracyjna kara pieniężna do 15 mln euro lub do 3% całkowitego rocznego światowego obrotu z poprzedniego roku obrotowego (art. 99 ust. 4 AI Act). Dla dużych firm liczy się wyższa z tych kwot, a dla MŚP i start-upów niższa.

W Polsce nadzór sprawuje Komisja Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji (KRiBSI), utworzona ustawą o systemach sztucznej inteligencji.

Obowiązek informowania o AI obowiązuje już teraz, niezależnie od tego, kiedy KRiBSI rozpocznie kontrole. Naruszenia sprzed uruchomienia procedur kontrolnych mogą zostać ujawnione później, na przykład na podstawie skargi klienta.

Jak sformułować komunikat o AI: gotowe warianty

Najlepiej działa jedno krótkie zdanie na samym początku, a zaraz po nim propozycja pomocy. Słowa „automatyczny asystent” lub „asystent AI” są jednoznaczne; samo „wirtualny konsultant” może być niejasne dla części rozmówców.

Komunikat powinien brzmieć tak samo we wszystkich ścieżkach. Przy przełączeniu z bota na konsultanta warto zapowiedzieć zmianę, np. „Łączę z konsultantem”, aby klient wiedział, kiedy rozmawia już z człowiekiem. Nie jest to wymóg art. 50, ale ogranicza ryzyko wprowadzenia w błąd.

Testowanie i dokumentacja

Przed uruchomieniem przetestuj każdą ścieżkę, w której bot może zacząć rozmowę. Komunikat najłatwiej zgubić w mniej oczywistych miejscach:

• przełączenie z IVR do voicebota, gdy powitanie IVR nie wspomina o AI;

• rozmowa przerwana i ponownie nawiązana;

• oddzwonienia i kampanie wychodzące konfigurowane osobno od infolinii;

• nowa wersja scenariusza wdrożona po aktualizacji platformy.

Art. 50 nie nakazuje wprost nagrywania rozmów ani prowadzenia logów. Taka dokumentacja jest jednak najprostszym dowodem należytej staranności w razie skargi lub kontroli. Warto przechowywać historię wersji scenariuszy z datą wdrożenia, logi systemowe potwierdzające odtworzenie komunikatu oraz próbki nagrań testowych.

Nagrywanie prawdziwych rozmów z klientami wymaga osobnej podstawy prawnej z RODO i poinformowania o nagrywaniu. To odrębny obowiązek od informacji o AI, choć oba komunikaty można połączyć w jednym powitaniu.

Pytania do dostawcy voicebota

1. W którym miejscu scenariusza pada informacja o AI i czy możemy ją edytować bez udziału działu wdrożeń?

2. Czy da się przypadkowo wyłączyć lub pominąć ten komunikat w którejś ścieżce rozmowy?

3. Jak wersjonujecie scenariusze i jak długo przechowujecie historię zmian?

4. Jakie dowody działania systemu (logi, nagrania) możemy uzyskać po 6 lub 12 miesiącach?

5. Czy w tym wdrożeniu jesteście dostawcą systemu w rozumieniu AI Act i jak zapiszemy podział ról w umowie?

6. Jak informujecie klientów o aktualizacjach, które mogą wpłynąć na komunikat o AI?

Checklista przed uruchomieniem

• Spisaliśmy wszystkie miejsca w firmie, w których używamy AI w kontakcie z klientem.

• Wiemy, kto zatwierdza zmiany w scenariuszach i kto odpowiada na pytania KRiBSI.

• Komunikat o AI pada na początku każdej ścieżki: przychodzącej, wychodzącej, oddzwonień i poza godzinami pracy.

• Treść komunikatu jest krótka, jednoznaczna i zatwierdzona.

• Przetestowaliśmy przełączenia z IVR, przerwane rozmowy i przekazanie do konsultanta.

• Przechowujemy historię wersji scenariuszy i logi potwierdzające odtworzenie komunikatu.

• Nagrywanie rozmów ma podstawę prawną z RODO.

• Umowa z dostawcą określa role i odpowiedzialność za aktualizacje.

Najczęściej zadawane pytania

Czy obowiązek informowania o AI dotyczy połączeń wychodzących?

Tak. Art. 50 AI Act obejmuje każdą bezpośrednią interakcję systemu AI z człowiekiem, niezależnie od tego, kto zainicjował połączenie. Kampanie wychodzące wymagają komunikatu na początku rozmowy tak samo jak infolinia.

Czy wystarczy informacja w menu IVR przed połączeniem z botem?

Tak, jeśli komunikat w IVR jasno mówi, że rozmówca za chwilę będzie rozmawiał z AI. Ogólne „rozmowa może być nagrywana” nie spełnia tego wymogu. Gdy do bota prowadzi kilka ścieżek, komunikat musi pojawić się w każdej z nich.

Czy trzeba informować o AI, jeśli voicebot brzmi wyraźnie sztucznie?

Art. 50 ust. 1 zwalnia z obowiązku, gdy interakcja z AI jest oczywista dla uważnej osoby. Przy współczesnych syntezatorach mowy trudno to wykazać, dlatego komunikat warto podawać zawsze.

Czy obowiązek dotyczy firm spoza Unii Europejskiej?

Tak, jeśli ich voicebot rozmawia z osobami w UE. AI Act obejmuje dostawców i podmioty stosujące spoza Unii, gdy ich system jest używany na terytorium UE.

Od kiedy KRiBSI może nakładać kary?

Przepisy polskiej ustawy dotyczące kontroli, postępowań i kar obowiązują od 28 października 2026 r. Sam obowiązek informowania o AI stosuje się od 2 sierpnia 2026 r.

Ile wynosi kara za brak informacji o AI?

Do 15 mln euro lub do 3% rocznego światowego obrotu. Dla MŚP stosuje się niższą z tych kwot.

Źródła

• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1689 (AI Act), art. 50 i art. 99 – tekst w serwisie EUR-Lex (do uzupełnienia linkiem)

• Prawo.pl: Prezydent podpisał ustawę wdrażającą AI Act

• Spidersweb: Sejm rozpoczyna wybór przewodniczącego KRiBSI

• Akademia LTCA: Polska ustawa o AI już obowiązuje

• Forsal: Polska powołuje nowy organ do kontroli AI

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Stan prawny opisano na dzień publikacji; status KRiBSI zmieni się w najbliższych tygodniach.